Polski żeglarz wyruszający poza Skagerrak czy śluzy Kanału Kilońskiego, do Holandii, Anglii czy Francji, bywa zaskoczony potęgą cyklicznego zjawiska jakim są przypływy i odpływy.

   Olbrzymie ruchy mas wody na Ziemi spowodowane są przyciąganiem Księżyca i Słońca. Szczególnie duży wpływ ma połączone działanie obu ciał niebieskich wtedy, gdy znajdują się na jednej linii (pełnia lub nów Księżyca). Moment taki nazywa się syzygią (po ang.Spring), w odróżnieniu od kwadratury (ang.Neap), gdy Księżyc ( w I i III kwadrze) znajduje się pod kątem prostym do linii Ziemia – Słońce.

Rys. 1 Syzygia i kwadratura – zależne od położenia Słońca i Księżyca.

Nie wchodząc głębiej w mechanizm obrotu ciał niebieskich, czym zajmują się astronomowie przed i po Koperniku, powinniśmy wiedzieć kiedy i ile wody przybędzie w przypływie i , co ważniejsze – kiedy i ile wody ubędzie w odpływie i czy czasem odpływ nie posadzi nas nieoczekiwanie na mieliźnie.

Pytania te są zasadne, gdyż siedzenie na mieliźnie nigdy nie jest przyjemne, a gdy trafimy na dno kamieniste, możemy uszkodzić sobie burtę. Przy szczególnie niekorzystnym zbiegu okoliczności można też utopić w ten sposób jacht, gdyż woda przypływu zaleje leżący na mieliźnie kadłub, zanim ta sama woda zdąży go podnieść do stanu pływalności. Tak właśnie zginął na Tamizie jacht Dal II.

Rys 2 Jak utopić jacht przy pomocy przypływu

Informacja o wysokości pływu w czasie wysokiej (HW) i niskiej (LW) wody znajduje się w Tablicach Pływów ( Tide Tables) drukowanych jako oddzielne pomoce nawigacyjne lub w różnego rodzaju almanachach dla określonych części świata i różnych akwenów. W każdym porcie pływowym bosmanaty lub mariny jachtowe wywieszają bieżącą informację lub wydają najprostsze kalendarzyki, gdzie można wyczytać w jakim dniu, o której godzinie będzie odpływ, a o której przypływ. Czy będzie to naprawdę „wysoka woda” można wnioskować nie tylko z samych tablic – wystarczy spojrzeć na  księżyc: nów lub pełnia oznacza bliskość syzygii – przesunięcie w czasie wynosi trzy do czterech dni (sprawdź w cytowanych tablicach na styczeń).

Rys. 3 Fragment Tablic Pływów (Cux z Reeda i pływy z Gezeitentafeln)

W odróżnieniu od zwykłego kalendarza, w którym czas księżycowy

 kompensuje się jednym miesiącem przestępnym (luty), dane dotyczące pływów powtórzyć się mogą po kilkunastu latach. Oznacza to, że Tablice Pływów musimy kupować co roku, by mieć na pokładzie aktualne wydanie.

Układ Tablic jest taki, że całoroczny kalendarz niskich i wysokich wód przypisany jest tylko do pewnych portów zasadniczych zwanych też standardowymi. Wszystkie inne porty i porciki zwane dołączonymi są wypisane na końcu Tablic i wyszczególnione tam są tylko różnice w stosunku do portu zasadniczego. Różnice zarówno w czasie występowania pływu (HW i LW) jak w jego wysokości.

Rys. 4 Porty dołączone (Tablice niemieckie)

Obliczenie momentu wysokiej lub niskiej wody w porcie dołączonym sprowadza się więc do odjęcia lub dodania tych paru czy kilkunastu minut do czasu podanego w porcie zasadniczym. Dlaczego interesują nas najbardziej te ekstremalne wysokości pływu? Bo chcemy wiedzieć, czy w danym miejscu wystarczy dla nas wody do żeglowania. Ponadto momenty najniższej i najwyższej wody wiążą się ze zmianą kierunku prądu pływowego, szczególnie mocno odczuwanego w cieśninach i na rzekach. Ta zmiana zwana po angielsku slack jest niezwykle spektakularna, gdyż ruch wody zamiera na kilkanaście minut. Warto taki moment wykorzystać na wejście do szczególnie trudnego portu pływowego.

Niestety zmiana kierunku prądu nie zawsze pokrywa się z momentem wysokiej czy niskiej wody, jak również wysokość pływu nie zawsze odpowiada temu co przewidują Tablice. Wystarczy, że parę dni silny wiatr będzie wiał z jednego kierunku, by popsuć wszystkie prognozy, gdyż w jednym miejscu spiętrzy wody rzeki, a w innym wydmucha wodę z zatoki. Po długotrwałym sztormie następuje odpływ nagromadzonych wód i wielkość pływów ulega znów zakłóceniom.

Nawet zmiana ciśnienia atmosferycznego powoduje zmianę poziomu wód. Zanim więc nauczymy się obliczeń potrzebnych do przeskoczenia nad mielizną zasłaniającą wejście do atrakcyjnego porciku, przeczytajmy przynajmniej, kiedy będzie wysoka woda i jak wysoka. Być może dopłyniemy bezpiecznie bez żadnych obliczeń.    

Fot.Karina Marczak

Rys.R.Goń