To co pod wodą mało interesuje żeglarza, dopóki tej wody jest dostatecznie dużo, by nie usiąść na mieliźnie. Ale gdy przychodzi do kotwiczenia sytuacja zmienia się drastycznie.

Do pewnego zakotwiczenia niezbędna jest dokładna informacja o głębokości i skoku pływu. Niewątpliwie na płytkiej wodzie kotwica będzie trzymać lepiej niż na głębokiej, ale jeśli źle obliczymy poziom wody przy odpływie, może się okazać, że siedząc już na piasku lub w mule zobaczymy przed dziobem własną kotwicę leżącą na dnie.

Nadmierna ostrożność też nie popłaca - przy zbyt dużej głębokości kąt opadania liny czy łańcucha kotwicznego będzie tak duży, że lada większa fala wyrwie kotwicę z dna.

Na mapach opracowanych w systemie metrycznym głębokości podawane są w metrach i centymetrach do 20 m i tylko w metrach na większych głębokościach. Spotyka się jeszcze stare mapy w systemie angielskim, gdzie głębokości podane są w sążniach (fathoms) i stopach (feet). Zazwyczaj z boku podana jet tabelka, która umożliwia przeliczanie z jednego systemu na drugi.

O ile głębokość pod dnem wskaże nam typowa echosonda, o tyle nie powie nam o charakterze dna. Istnieją wprawdzie sondy pokazujące na ekranie lub na wydruku czy dno jest miękkie czy twarde, ale nie są one jeszcze w powszechnym użytku. Najlepiej w tym względzie sprawdza się od wieków używana sonda ręczna – ciężarek ołowiany na miękkiej linie, w którego dnie jest wyżłobione zagłębienie napełniane tłuszczem. Sonda opadając na dno pobiera jego próbkę – do tłuszczu przylepiają się drobiny podłoża i nawigator od razu orientuje się z czym ma do czynienia.

Mimo swojej prostoty sondy ręczne odeszły do lamusa, choć na niektórych jachtach (oraz żaglowcach) spotyka je się w charakterze rekwizytu.

Woda kryje w swej toni wiele niebezpieczeństw nawigacyjnych. Czasem ujawnia je inny charakter fali, czasem inny kolor wody. Najczęściej jednak przeszkoda tkwi niewidocznie pod powierzchnią i czeka, żeby na nią najechać.

Miejsce o niewielkiej głębokości określamy jako mielizna (Shoal), jest ona najczęściej związana z pobliskim lądem lub jest częścią brzegu. Jej odmianą jest ławica (Bank) najczęściej występująca na otwartym morzu. Na mapach takie obszary otoczone są linią kropkowaną.

U ujścia rzek do morza tworzą się szczególne mielizny z materiału naniesionego prądem rzeki zwane progiem (Bar). Na wodach pływowych istnieją okresy (przypływ), kiedy jacht o określonym zanurzeniu może bezpiecznie przepływać, ale to inne zagadnienie, które już parokrotnie poruszałem na łamach „Jachtingu”.

O ile mielizny najczęściej uformowane są z miękkich materiałów ( ił,żwir, piasek,muł) o tyle skały podwodne (Rocks) to nagi kamień, czasem wyłaniające się przy odpływie, czasem zanurzone pod powierzchnią i przez to tym bardziej groźne. Na mapie oznacza się czarnymi krzyżykami. Gdy skały się wynurzają krzyżyki obwiedzione są linią kropkowaną, a liczba obok mówi do jakiej wysokości wystają nad powierzchnię.

Na morzach południowych spotyka się rafy koralowe (Coral reefs), struktury pochodzenia organicznego wyrastające z dna morskiego w pobliżu brzegów lub w miejscach gdzie woda jest płytka. Dla burty jachtu rafa jest równie niebezpieczna co skała czy góra lodowa w strefie podbiegunowej.

Warto jeszcze wspomnieć o wodorostach (Kelp). Gdy występują w dużych koloniach jak krasnorosty w Patagonii mogą utrudnić żeglugę lub wplątać się śrubę i zablokować silnik.

Do sztucznych  niebezpieczeństw podwodnych trzeba zaliczyć przeszkody (Obstructions). Mogą to być resztki rozbitych konstrukcji hydrograficznych, zatopione przedmioty czy też wraki. Z pewnością w takich miejscach nie będziemy kotwiczyć, nawet jeśli nad zatopionym wrakiem jest dostatecznie dużo wody.

Jakie znaczenie ma charakter dna? Dla trzymania kotwicy – podstawowe. Wiadomo, że jakakolwiek kotwica położona na skale (R) nie utrzyma jachtu przy najsłabszym wietrze czy prądzie. Ale już szczelina w tej skale spowoduje takie zakleszczenie łapy, że kotwicę można uznać za straconą.

Najwdzięczniejszym materiałem do kotwiczenia jest twardy piasek(hS), choć kotwice pługowe (CQR) jak żadne inne uwielbiają grzebanie się w mule (M). Bardzo niekorzystnie na trzymanie kotwicy wpływają wodorosty (Wd) – łapy ślizgają się po powierzchni nie mając o co zaczepić pazurem.

Wytrawni żeglarze jak kpt. Adam Jasser

 nie wahają się wysłać załoganta, by zanurkował i sprawdził czy kotwica chwyciła. On sam zresztą wielokrotnie dawał przykład nie tylko nurkując ale i wciskając w dno łapę kotwicy, która nie chciała się prawidłowo ustawić.

Podobne praktyki wskazują jak istotne jest rzucenie

Piktogramy dotyczące dna morskiego

kotwicy na właściwy grunt i sprawdzenie czy kotwica trzyma. A przecież jakiego gruntu możemy oczekiwać da się wyczytać z mapy na długo przed kotwiczeniem. Co więcej, warto wybrać takie miejsce, które nie sprawi nam później kłopotu. A więc unikać wodorostów, skał i dużych kamieni (nie mówiąc już o wysypiskach materiałów wybuchowych), a szukać piasku, muszli i żwiru, w ostateczności dna mulistego. Na mapach drogowych i dokładniejszych planach informacje te wypisane są skrótowo i wystarczy zajrzeć do odpowiednich pomocy nawigacyjnych , by właściwie je odczytać. W tabelce obok podaję przykłady skrótowego oznaczenia charakteru dna morskiego na mapach.

Nie poruszam tu konfiguracji brzegu morskiego, ale można łatwo wywnioskować, że u stóp skalistego wzgórza można oczekiwać skalistego dna lub dużych kamieni, a u ujścia strumienia lub rzeki - piasku lub drobnego żwiru. To wszystko można wyczytać z mapy, dlatego zachęcam młodych nawigatorów, by zechcieli przyjrzeć się uważnie mapie morskiej zanim popłyną w planowany rejon. Mapa zawiera znacznie więcej informacji niż to się wydaje na pierwszy rzut oka.

  Najpopularniejsze skróty określające charakter  dna: